گفت و گو با علامه سیدجعفر مرتضی عاملی؛

حاکمی عامل به تکریم شخصیت شهروندان

تعداد بازدید:۲۸۹
طیبه مروت - این روزها که قلب امت اسلام در عزای از دست دادن یگانه؛ دوران مولاعلی(ع) مرثیه سرایی می کند، ... شاید بتوان با مروری بر آنچه در اندیشه متعالی امیرالمومنین(ع) گذشت و اینک در جاری تاریخ می گذرد، مصیبت از دست دادن بزرگمردی چون علی(ع) را تسلی داد. علامه سید جعفر مرتضی عاملی، مورخ و نویسنده بزرگ جهان اسلام که این روزها در بیروت و در میانه فتنه اسراییلی – سلفی پناهگاه فکری شیعیان آن دیار است، نگاه روشن و متفاوتی از دوران حکومت علی(ع) برای ما به تصویر می کشد. گفت و گوی «ماهِ ماه» را با نویسنده بزرگترین سیره پیامبر (ص) و امام علی (ع) بخوانید.
حاکمی عامل به تکریم شخصیت شهروندان
سیاست علی(ع) حفظ دین در پرتو حکومت است، امام برای تحقق این خواسته چه کرد؟
روش علی(ع) همان روش پیامبر(ص) است، یعنی امام(ع) در همان سیری قدم گذاشتند که پیامبر(ص) قبلاً حرکت کرده بودند.
مهمترین اقدام امیرمومنان علی(ع) در این زمینه به کار گرفتن نیروهایی بود که در دوران خلفا به تربیت و پرورش دینی آنها پرداخته بود. افرادی چون عمار یاسر، سلمان فارسی، مالک اشتر نخعی و... افراد بزرگی بودند، آنها پرورش یافتگان مکتب اسلامی علوی بودند و بهترین گزینه های امام(ع) در امر استانداری و فرماندهی لشکر محسوب می شدند. حضرت بر اساس شایستگی ها و لیاقتهای افراد پستهای حکومتی را به این افراد واگذار کردند. نکته دیگر در اقدامات علی(ع) برای حفظ دین، استفاده نکردن از راه‌های غیراسلامی برای حفظ حکومت خود بود. مثلاً ایشان در جنگ جمل می توانستند با پرداخت مبالغ اندکی به برخی از قبایل مانع تحقق جنگ شوند، اما می بینیم ایشان این کار را نمی کنند و حاضرند برای حفظ اسلام 75 هزار شهید فدای اسلام کنند. حذف عناصر فاسد از بدنه حکومت، اقدام دیگر امیرمومنان(ع) است که برای حفظ دین انجام می دهند، زیرا عناصر فاسد در هر حکومتی، در اصل آن اختلال به وجود می آورند در حالی که اصل و اساس حکومت علوی، اسلام است؛ به طوری که وقتی به امام(ع) پیشنهاد می شود، 5 تا 6 ماه به معاویه فرصت بدهید و بعد او را عزل کنید موافقت نمی کنند و جنگ صفین رخ می دهد.
اگر علی(ع) در دوران حکومت عدل خود، غیر از این اقدام می کرد ، هر اقدام ایشان جزو دین محسوب می شد، زیرا اکثر مردم ایشان را نمونه مجسم اسلام می دانستند لذا ایشان علاوه بر نگاه به حفظ دین در پرتو حکومت، نگاه ماندگاری به این قضیه داشتند و اقدامی نکردند که مسلمانان در نسلهای بعدی از روش ایشان دچار خطا شوند، زیرا وقتی شخصی مثل معاویه حتی در مدت زمانی کوتاه متولی امور مهم مسلمانان باشد، در دوره های بعد هم این تفکر که هر انسان فاسدی می تواند احکام شرعی را پیاده کند تثبیت می شد و این به ضرر اسلام بود.
 
امیرالمومنین(ع) برای احیای سنت پیامبر(ص) در حکومت خود چه اصولی را تقویت کردند؟ به عبارتی چه مسایلی را نیاز فوری مردم دیدند؟
مهمترین محوری که امام علی(ع) در احیای اصول نبوی به آن اقدام کردند رعایت عدالت اقتصادی بین آحاد مردم است. پیامبر(ص)، در بیت المال و تقسیم آن و تعیین مستمری کارکنان حکومتی موازینی داشتند و فرقی بین عشایر و سایرین، کوچک و بزرگ و قبیله ها وجود نداشت و هر کس بنا به این حق که مسلمان بود و انسان بود حقی دریافت می کرد.
ولی پس از پیامبر(ص) این سنت برداشته شد و مثلاً قبیله قریش بر دیگران مقدم بود، حقوق کارگزاران بیشتر از ارتشی ها و حقوق ارتشی ها بیشتر از کارگران بود، به هرحال مساوات رعایت نمی شد. پس از قبول خلافت توسط علی(ع) همان روش و سیره پیامبر(ص) در مسایل اقتصادی و تقسیم بیت المال اجرا شد و کسانی که به دلایلی در دوره های قبلی از مزایای بیشتری بهره مند بودند، در این زمان هم از حضرت همین تقاضا را داشتند که پذیرفته نشد، این مساله باعث پیدایش جنگ جمل شد. حضرت علی(ع) هر چیزی را که از روش و سیره پیامبر(ص) عوض شده بود به حالت اول بازگرداندند و روایات و احادیث نبوی را مکتوب کردند تا از بین نرود و فراروی پیروان واقعی آن حضرت قرار گیرد.
ایشان در وصیتنامه خود خطاب به امام حسن(ع) خواستار نقل احادیث نبوی با ذکر سند شدند تا چیزی که با سنت پیامبر(ص) مغایرت دارد به نام پیامبر(ص) ارایه نشود، یعنی امام علی(ع) با ثبت و ضبط احادیث پیامبر(ص) اولاً جلو انحرافات بعدی مسلمانان را گرفتند و ثانیاً سطح فرهنگ مردم را در مسایل دینی و اعتقادی به شکل و ساختار اصلی برگرداندند و آن را ارتقا دادند.
 
انسان در حکومت علوی چه جایگاهی دارد و چگونه کرامت انسانی در حکومت امام(ع) حفظ شد؟
انسان در حکومت امام علی(ع) بنا به خلقتش از جایگاه برخوردار است، نه به خاطر جنسیت، دین، ثروت و... ؛ دلیل این ادعا، نمونه های بارزی است که در تاریخ نقل شده است. یکی از این وقایع ماجرای زن غیرمسلمانی است که از دسته معاهدین با اسلام بود.
می دانیم که اسلام نسبت به ارتباط با غیرمسلمانان سه روش دارد: یک گروه محاربان هستند که بنا به دستور اسلام باید با آنها جهت حفظ دین جنگید. دسته دوم؛ اهل ذمه هستند، یعنی کسانی که اگر چه مسلمان نیستند، اما در ذمه اسلام هستند و شهروند کشور اسلامی محسوب می شوند، جزیه پرداخت می کنند، ولی در جامعه اسلامی از امنیت برخوردارند و وظیفه دولت اسلامی حفظ حقوق و امنیت اجتماعی- روانی و مالی آنهاست. دسته سوم؛ معاهدین هستند، یعنی کسانی که با مسلمانان عهد بسته اند تا مدت معینی یا برای همیشه به جنگ نپردازند و در حالت صلح با مسلمانان به سر می برند.
آن زن غیرمسلمان در حکومت علی(ع) از جایگاه انسانی خود برخوردار بود، و زمانی که یکی از عمال معاویه زیور او را به زور می گیرد امام(ع) در برابر این عمل موضع گرفته آن فرد را مورد سرزنش قرار می دهد و می فرماید: این برای من خیلی سنگین است که در حکومت اسلامی زیور زن غیرمسلمان به زور از او گرفته شود، و اگرچه آن زن به قتل نرسیده و به او هتک حرمت هم نشده، اما اگر مرد مسلمان از شدت تاثر و حسرت این واقعه بمیرد، ملامت نمی شود. ببینید انسان در حکومت علی(ع) و در سیره علی(ع) کرامت دارد بدون اینکه به مذهب و جنسیت او توجه شود، فقط چون انسان است و از ارزش انسانی برخوردار است باید به او احترام گذاشته شود و کسی حق ندارد به او توهین نماید.
امیرمومنان(ع) در نهج البلاغه در این باره می فرماید: مردم یا از نظر دین یکسانند و یا از نظر خلقت و این بر شما کافی است که حقوق انسانها و کسانی را که با شما در خلقت یکسانند، رعایت کنید و حقوق آنها بر ما ثابت می شود. خداوند در قرآن می فرماید: و لقد کرمنا بنی آدم...، حضرت علی(ع) بهترین عمل کننده به این فرمایش پروردگار است. همچنین در ماجرای پیرمرد نابینای غیرمسلمان که حضرت او را در حال گدایی می بینند واکنش نشان می دهند و به این قضیه اعتراض می کنند که چرا تا زمانی که او توان جسمی اش را در همین جامعه صرف کرد به او حقی پرداخت نمودید و اینک که دیگر توان کار ندارد باید گدایی کند؟
از نظر علی(ع)، افزون بر اینکه این عمل دور از انصاف و روحیه اسلامی است، به شخصیت آن مرد غیرمسلمان و کرامت نفس او نیز لطمه وارد می کند. حضرت خطاب به یاران خود در این مورد فرمودند: آیا در بیت المال مسلمین پول کافی نبود که این مرد باید گدایی کند و کرامتش را به خطر بیندازد. این نمونه ها حساسیت و توجه حضرت علی(ع) را نسبت به تکریم شخصیت انسانی نشان می دهد.
 
دولتمردان برای اجرای قوانین حکومت علوی چه باید انجام دهند؟
واقعیت این است که این فرامین قابلیت اجرا دارد، یعنی همان گونه که در زمان خود حضرت با آن وضعیت و جو ناسالم که در جامعه حاکم بود، قابل اجرا بود، در این زمان هم که اذهان مسلمانان آمادگی بیشتری برای کسب معارف دین دارد قابلیت اجرا خواهد داشت. دستورهای علی(ع) قابل تطبیق با هر زمانی است. ممکن است گفته شود علی(ع) معصوم بود، باید گفت؛ فعل معصوم الگوی غیرمعصوم است، فعل معصوم قابل فهم و درک است. درست است که امام علی(ع) معصوم بود، ولی جامعه ای که در آن حکومت می کرد که معصوم نبودند. 
نکته دیگر اینکه، علی(ع) حاکمی مسلط بود، اما ظالم نبود، یعنی قدرت کافی برای اداره حکومت داشتند، اما از ظلم استفاده نکردند و بر همه امور و مسایل اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و امنیتی واقف بودند. به عنوان نمونه، کوفه به عنوان پایتخت حکومتی حضرت علی(ع) در آن زمان شهر وسیعی بود، ولی در تاریخ آمده است هر کس وارد پایتخت می شد به دستگاه حکومتی گزارش می شد یعنی رفت و آمدها کنترل شده بود و در تاریخ نیامده است که کسی بگوید شخصی نام مرا در دروازه شهر پرسید؛ این گونه بود که در حکومت علی(ع)، امنیت بر فضای جامعه حاکم بود.
 
انتهای خبر/ قدس آنلاین / کد خبر: 142000      

نظر شما :